Vanuit Baak naar school in Rees

In het boek ,,De laatste heer“, dat werd verkozen tot het beste van Achterhoek en Liemers van 2021, beschrijft auteur Astrid Schutte de ,,geschiedenis van het einde van de Nederlandse standenmaatschappij“ aan de hand van twee inwoners van het dorp Baak, kasteelheer Werner Helmich en haar eigen vader Jan Schutte.

Na een bezoek aan het Duitse Rees, dat onlangs een kennis-uitwisselingsverband met Zutphen is aangegaan, schoot me te binnen dat die voormalige Hanzestad aan de Rijn in ,,De laatste heer“ werd genoemd. Teruggebladerd naar de betreffende passage: ,,Als hij [Werner] zeventien jaar is, komt zijn zuster [Johanna] thuis van vier jaar kostschool in Hamont en enkele jaren huishoudschool in Rees.“ Werner is geboren in 1913, het is dan dus 1930.
Dat jongeren van hoge komaf ver van hun eigen woonplaats naar school gingen, is een bekend gegeven. Johanna Helmich bezocht dus een school in België en Duitsland, niet ver over de grens bij Gendringen, zo’n vijftig kilometer van (kasteel) Huis Baak. Van de IJssel naar de Rijn. Allicht is ze over de Zutphen-Emmerikse weg gegaan – Baak ligt enkele kilometers ten zuiden van Zutphen aan deze weg – en van Emmerik/Emmerich stroomopwaarts langs de Rijn naar Rees.

Aspel
Behoorde de huishoudschool wellicht bij het ,,Mädchenpensionat“, gevestigd in het van oorsprong middeleeuwse Haus Aspel, in het buitengebied ten oosten van Rees? Aspel was toen in handen van de kloosterorde ,,Töchter vom heiligen Kreuz“? Vermoedelijk heeft Johanna in dat grote kloostergebouw gewoond. Waarbij de vraag zich aandient of meer meisjes uit de Achterhoek en het IJsselgebied daar geïnterneerd zijn geweest.
Het kloostercomplex (met kerkgebouw) bestaat nog steeds, maar staat al enige tijd leeg.
Michael Scholten, vice-voorzitter van Ressa, de historische vereniging in Rees, zei tijdens een bezoek aan Zutphen in augustus: ,,Aspel is een klein stadsdeel van Rees, er staat een wunderschönes klooster. Daar was vroeger de middelbare school gevestigd, ik heb er nog op gezeten. Het gymnasium is in 1986 naar een nieuw gebouw gegaan, waarbij het de naam heeft behouden.“ En die naam kan dan weer in verband worden gebracht met Irmgard van Aspel, die een dochter van de graaf van Zutphen zou zijn geweest. Dat was in de elfde eeuw. Interessant dat er door de eeuwen heen dus al contact heeft bestaan tussen Zutphen (en ommeland) en Rees (en ommeland); dat er al een basis lag onder het kersverse uitwisselingsproject.

Astrid Schutte: De laatste heer. Amsterdam 2021: Ambo/Anthos
Sander Grootendorst: Hanzesteden Zutphen en Rees vinden elkaar. In: Contact/Achterhoek Nieuws, 27 augustus 2025.

© 2025 sander j. grootendorst