Blik op grensnieuws opent ogen

Was altijd al geïnteresseerd in de historie en het dagelijks leven aan de andere kant van de Nederlands-Duitse grens. Het journalistieke project Open Grensland/ Offenes Grenzland, waaraan van Nederlandese kant onder meer Achterhoek Nieuws meedoet, heeft tot nu toe veel extra informatie, inspiratie en begrip gebracht. Niet in de laatste plaats bevestigt dit project het sterke gevoel dat de grens geen scheidslijn is, maar juist werelden verbindt die overeenkomsten vertonen en tegelijkertijd heel verschillend zijn: dat levert eigenlijk al per definitie boeiende thema’s op.
Zonder het project was mijn oog waarschijnlijk niet gevallen op het boek waarover ik zojuist een bericht op de grensnieuwspagina heb geplaatst.

Nazaat beschrijft geschiedenis landhuis Gnadenthal

KLEEF/KLEVE – Namen als De Wiersse, De Slangenburg en Huis Bergh doen bij vrijwel elke Achterhoeker wel een belletje rinkelen. Uitzonderingen daargelaten is het met kennis van kastelen, landhuizen en landgoederen aan de andere kant van de landsgrens minder goed gesteld. Even een rondvraag gedaan in eigen kring. Wel eens van landhuis Gnadenthal gehoord?

Gnadenthal (ook wel zonder h geschreven) is het in classicistische stijl gebouwde landhuis ten noordwesten van Kleef, met de auto nog geen half uurtje van ‘s-Heerenberg, fraai gelegen in het dal van de Rijn. En zoals zo vaak in deze regio, heeft het historisch nauwe banden met het tegenwoordige Nederland – destijds werd de grens niet zo strak getrokken als nu. Niet vreemd dat een Nederlandse auteur een boek heeft geschreven over Gnadenthal. Het is recentelijk verschenen bij uitgeverij Verloren. Pia van Wijnbergen-van Hövell tot Westerflier heet de schrijfster. Haar familie heeft in Slot Gnadenthal gewoond. “De verhalen die mijn oom Hans van Hövell tot Westerflier vertelde over het Gnadenthal, het huis waar onze familie vanaf de negentiende eeuw woonde, maakten mij enthousiast om onderzoek te gaan doen.”

Een gravure vond van het Gnadenthal bij Kleef naar een tekening van Jan de Beyer (die in de achttiende eeuw tal van gebouwen, dorps- en stadsgezichten tekende, aan beide zijden van de tegenwoordige grens) vormde een extra inspiratie om zich te verdiepen in het rijke verleden van het familiehuis dat ze in haar jeugd had leren kennen. In het boek komen de opeenvolgende bewoners voorbij, de families Blaspiel, Cloots en Van Hövell.

“De familie Blaspiel bekleedde belangrijke posities aan het Pruisische hof. De Nederlandse rentenier Cloots kocht het Gnadenthal en zijn revolutionaire zoon Anacharsis leeft nog altijd voort in de kunst. De laatste familie die het Gnadenthal in de negentiende en twintigste eeuw bewoonde, was de familie Van Hövell. Arnold van Hövell trouwde in 1806 met Clara Cloots; hij werd grootgrondbezitter door de aankoop van talloze landerijen en mecenas voor de katholieke gemeenschap.”

Gnadenthal was oorspronkelijk een middeleeuwse havezate die in de 15e en 16e eeuw als klooster gebruikt werd door Augustijnse kanunniken. Dit klooster werd verwoest in de Tachtigjarige Oorlog. Begin achttiende eeuw liet Johann Moritz von Blaspiel op het voormalige kloosterterrein een kasteel in barokstijl bouwen, dat aan het begin van de negentiende eeuw door de familie van Hoevell zu Westerflier werd veranderd in de stijl van het classicisme. Het complex met de omringende Engelse tuin is sinds 2008 eigendom van een stichting en fungeert als congrescentrum.

Pia van Wijnbergen-van Hövell tot Westerflier: Het Gnadenthal. Een geschiedenis van het huis en zijn bewoners. Uitgeverij Verloren, 2026.